طراحی آموزشی

بسمه تعالی
طراحی آموزشی : پایه چهارم : درس 5 « سخنی که سه بار تکرار شد»
مشخصات کلی :
هدف کلی آشنایی دانش آموزان با رفتار های اجتماعی و زندگی اجتماعی و همسایگی
هدف های رفتاری دانش آموزان بتوانند در پایان درس :
1) رفتار خوب را در همسایگی درک کند.
2) نام چند رفتار خوب را نام ببرد.
3) از بداخلاقی و رفتارهای بد پرهیز کند.
4) درباره یک همسایه خوب توضیح دهند.
ارزشیابی تشخیص رفتار ورودی در ابتدا بعد از حضور و غیاب و احوال پرسی، از درس قبلی چند پرسش به عمل آید و پاسخ ها را به صورت انفرادی یا گروهی دریافت نماید (معلم). و موضوع درس قبلی نماز را بتواند جهت انگیزه به درس جدید ارتباط دهد. 5 دقیقه
وسایل آموزشی کتاب درسی، فیلم های آموزشی، کتاب داستان که قبلا در ارتباط با موضوع باشد آماده می کنیم به همراه طرح درس.
روش های تدریس استفاده از روش های قصه گویی و روش بارش مغزی پس از دیدن فیلم یا کارتون که قبلا در ارتباط با موضوع تهیه شده است و با روش پرسش و پاسخ.
مفاهیم کلیدی درس شکایت همسایه، کار زشت، پیام رسول خدا، صدای زیاد تلویزیون، توپ بازی در کوچه، عصبانی کردن همسایه، بیماری، نیکوکاری، کمک
ارائه درس
ایجاد انگیزه ابتدا از دانش آموزان می خواهیم چند نمونه کارها و رفتارهای بد را نام ببرند. بچه ها چه کارها و رفتارهایی شما را ناراحت می کند. چه کسانی در همسایگی شما خوب هستند و یا چه کسانی مزاحم شما و خانواده هستند. 5دقیقه
ارائه محتوای تدریس بچه های عزیز، درس ما در رابطه با همسایه خوب و همسایه بد است.
حالا که فیلم و یا کارتون را نگاه کردید چه چیزهای خوب یا بد را در فیلم دیدید:
به صورت درست یا نادرست آنچه که بچه ها بگویند در تخته می نویسیم؛
کار بد : کار خوب:
توپ بازی در کوچه هنگام استراحت دیگران کمک به پیرزن همسایه
شکستن شیشه همسایه ها سلام کردن به همسایگان
انداختن سنگ به حیاط همسایه سر زدن به خانه همسایه ها همراه پدر و مادر
همکاری نکردن با دیگران ملاقات همسایه بیمار
مزاحمت دیگران عصبانی کردن همسایگان
مهربانی و محبت با همسایه ها
سپس از بچه ها می خواهیم که موضوع درس را در ارتباط با سخن پیامبر توضیح دهند که همسایگی در کتاب قرآن و اسلام خیلی مهم است و همه به همدیگر حق دارند که نسبت به رعایت اصول زندگی اجتماعیو همسایگی مسئول باشند و نیکوکاری، کمک به دیگران و رعایت حق همسایه را در زندگی انجام دهند. در حین تدریس از کتاب درسی، بچه ها درس را می خوانند و مفاهیم کلیدی را با کمک معلم توضیح می دهند. 25 دقیقه
ارزشیابی تکوینی در میانه ی تدریس از چند دانش آموز می خواهیم که مثال های عینی در ارتباط با همسایه خود بیان کنند. و دیگران نیز مطلب را کامل تر توضیح دهند و نظرات خود را بگویند. 3 دقیقه
ارزشیابی پایانی در نهایت از دانش آموزان چند پرسش و پاسخ در ارتباط با درس بعمل می آوریم:
بچه ها: چرا آن پیرمرد نزد پیامبر رفت؟ از چه کسی شکایت داشت،چرا ؟ پیامبر به چه کسانی در نماز جماعت گفت که سخن وی را تکرار کنند؟ چرا قرآن می فرماید به همسایگان خوبی و نیکی کنید؟ چه اعمالی باعث می شود که ایمان مسلمانان شعیف می شود؟ 5 دقیقه
تعیین تکلیف در پایان تدریس از بچه ها می خواهیم که در ارتباط با همسایه خود موضوع انشا بنویسند یا در ارتباط با کارهای ناشایست که باعث شکایت همسایه ها می شود نقاشی بکشند و موضوع را در کلاس جلسه آینده توضیح دهند. از پدر و مادر خود بپرسند که یک همسایه خوب باید چطور باشد و بچه های خانواده در این ارتباط چه وظیفه ای دارند.بنویسند و به کلاس گزارش کنند.

 

طرح درس؛ مفهوم و مراحل نوشتن آن

1- مقدمه:
طرح درس یا سناریوی آموزشی برای نخستین بار در سال 1918 توسط «فرانکلین بوبیت» مطرح شد و لزوم استفاده از سازماندهی در امر یاددهی– یادگیری مورد تأکید قرار گرفت. طرح درس به شکل امروزی آن، در سال 1950 به وسیله روانشناسان برجسته امر تعلیم و تربیت «بنجامین. اس. بلوم» شکل گرفت و در سال 1962 «رابرت گلیرز» نظرات تکمیلی خود را در راستای دیدگاه های بلوم مطرح کرد که تا به امروز نیز مدنظر برنامه ریزان و هدف گذاران آموزشی و دست اندرکاران امور آموزشی در سطح جهان بوده است.
2- مفهوم و تعریف:
طرح درس، عبارت است از فرآیند برنامه¬ریزی و سازمان دادن به مجموعه فعالیت¬هایی که معلم در ارتباط با هدف¬های آموزشی، محتوای درس و توانائی¬های فراگیران برای مدت زمان مشخص تدوین می نماید.
طرح درس، سندی است که اجزای مختلف فرآیند آموزشی فعال برای مشارکت دانش¬آموز به منظور دست¬یابی به اهداف آموزشی را ترسیم می¬کند. طرح درس، ساختاری سازمان یافته برای تدریس و نقشه¬ای کلی برای هدایت فعالیت¬های آموزشی است و در آن مفاهیم، اهداف، فرصت¬های آموزشی و روش¬های ارزیابی یک درس مشخص، بیان می شود. در یک طرح درس، مجموعه فعالیت هایی که معلم از پیش برای رسیدن به یک یا چند هدف آموزشی ویژه تدارك می بیند، پیش بینی و تنظیم شده است و معلم با کمک طرح درس می¬تواند فعالیت های ضروری آموزشی را به ترتیب و در مراحل و زمان های مشخص و به شیوه ای منطقی پیش ببرد.

3- محاسن طرح درس می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
1- طرح درس به معلم کمک می کند تا پیش بینی های لازم را برای تهیه وسایل آموزشی و رسانه ها به عمل آورد.
2- داشتن طرح درس موجب می شود که معلم به تنظیم اوقات کلاس بپردازد و از ایجاد بی نظمی در کلاس جلوگیری کند.
3- طرح درس موجب می شود که معلم فعالیت های ضروری آموزشی را به ترتیب و یکی پس از دیگری در مراحل و زمان های مشخص و به شیوه های منطقی پیش ببرد و نتایج حاصل آن را برای تدریس در مراحل بعدی آموزش مورد استفاده قرار دهد.
4- با توجه به آنچه رفت، نقش و اهمیت طرح درس در بهبود امر یاددهی – یادگیری کاملاً مشهود و ضروری به نظر می رسد. لذا جزوه ی حاضر به منظور مطالعه و استفاده همکاران محترم جهت بهبود کیفیت آموزشی و ارتقای سطح یادگیری طراحی شده است.

4- مراحل نوشتن طرح درس روزانه:
به طور کلی، برای تهیه یک طرح درس روزانه، مراحل و نکات زیر را به ترتیب دنبال می کنیم.
4-1. مشخصات کلی:
ابتدا باید نام درس، موضوع درس، مدت جلسه ، شماره طرح درس، نام مدرسه، تعداد دانش آموزان، کلاس و دوره تحصیلی، نام معلم و تاریخ را در بالای صفحه کاربرگ طرح درس نوشته شود.
4-2. مشخص کردن اهداف کلی، جزیی و رفتاری:
یک معلم آگاه هدف های کلی و رفتاری موضوعی که قصد تدریس آن را دارد مشخص می نماید.
4-2-1. هدف های کلی: یک هدف کلی، یک عبارت واحد است که وضعیت فراگیر را پس از دریافت یک عمل آموزشی توصیف می کند. به عبارت دیگر، هدف های کلی آموزشی حاوی نتایجی هستند که معلم انتظار دارد، در اثر آموزشی که به دانش آموزان می دهد و فعالیت هایی از آنها برای یادگیری به عمل می آورند عاید آنان گردد. این قبیل اهداف مهم هستند و در معرض تعبیرهای گوناگون قرار می گیرند.
4-2-2. هدف های جزیی: هدف های کلی قابلیت هایی هستند که قرار است فراگیران پس از گذراندن مجموعه ای از تجارب یادگیری کسب کنندو چون این هدف ها با واژه های کلی بیان می شوند معمولاً توضیح بیشتر ضروری است. این توضیح از طریق ارایه مجموعه ای از هدف های جزیی انجام می پذیرد.
4-2-3. هدف های رفتاری: پس از مشخص نمودن اهداف کلی و تجزیه آن به اهداف جزیی، اهداف رفتاری مطرح می گردد. هدفهای رفتاری عبارتند از: اعمال، رفتارها ، حرکات وآثاری که قابل مشاهده کردن، شنیدن ، لمس کردن و قابل سنجش باشند. این قبیل اهداف مشخص می سازند که دانش آموزان به هدف های کلی رسیده اند. برای طرح هدف های رفتاری رعایت چهار ویژگی و مخاطب، فعل رفتاری، شرایط و معیار و درجه، ضروری می باشد.
در ضمن، برای تدوین اهداف در نظر داشتن سطوح مختلف حیطه های(شناختی، عاطفی و روانی- حرکتی) الزامی می¬باشد. توضیح آنکه دانشمندان تعلیم و تربیت هدف های تربیتی را در سه حیطه تقسیم بندی کرده اند. تغییراتی که در اثر تعلیم و تربیت در ذهن ایجاد می شود ماهیت آن دانش و معلومات است در "حیطه شناختی" قرار داده اند. آنچه که به ارزش ها ، نگرش ها و احساسات مربوط می شود در "حیطه عاطفی" و آنچه که با مهارت های حرکتی ارتباط پیدا می کند در "حیطه روانی– حرکتی" جای داده اند.

3- وسایل آموزشی:
انتخاب رسانه های مناسب منجر به آموزش مؤثرتر خواهد شد. از یک رسانه آموزشی نمی توان در همه موقعیت های آموزشی استفاده کرد. هر موقعیت آموزشی رسانه خاص خود را طلب می کند. بدون توجه به قابلیت های رسانه های آموزشی در موقعیت های مختلف، نمی توان از آنها استفاده مناسبی به عمل آورد.
برای شناسایی یک رسانه ی مناسب ، ابتدا باید به چند پرسش پاسخ داد. این پرسش ها عبارتند از:
هدف از ایجاد ارتباط چیست؟ چه کسی می خواهد ارتباط برقرار کند و چه ویژگی هایی دارد؟ مخاطب ارتباط کیست؟ چه میزان پذیرش دارد؟ ویژگی های او چیست؟ شرایط زمانی و مکانی برقراری ارتباط چیست؟ و برای انجام این کار چه امکاناتی وجود دارد؟
به طور کلی عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها عبارتند از: 1- نوع هدف های آموزشی 2- ویژگی های مخاطبان 3- روش های فنون آموزشی 4- قابلیت رسانه برای انتقال پیام مورد نظر 5- جذابیت رسانه 6- کیفیت فنی هنری 7- عملی بودن و سهولت کاربرد 8- اقتصادی بودن.
4- روش های تدریس:
با پیشرفت علوم و فنون و پیچیده شدن جوامع بشری ، نیازهای فردی اجتماعی نیز پیچیده تر می شود و برای ارضای نیازهای پیچیده احتیاج به علوم و فنون پیچیده تر می باشد.
کسب علوم و فنون در سایه به کارگیری روش های مفید و مؤثر ، جدیدو کارآمد در آموزش امکان پذیر است. به همین دلیل به منظور نیل به اهداف آموزشی تعیین شده بهره گیری از روش های تدریس و الگوهای تدریس متناسب با هدف های درس و نوع مطالب و بحث، نوع کلاس، تعداد دانش آموزان و غیره روش ها و الگوهای خاص مورد استفاده قرار می گیرد.

5- قبل از شروع درس:
هر معلمی قبل از شروع درس باید از حضور دانش آموزان آگاهی حاصل کند، همچنین مطمئن شود که آنان از سلامت روحی و جسمی برای شروع درس آمادگی دارند، زیرا دانش آموزان باید در آغاز درس احساس آرامش نمایند و مشتاقانه منتظر یاد گرفتن درس جدید باشند، پیش از شروع درس جدید چنانچه از قبل تکلیفی برای دانش آموزان تعیین شده است مورد بازدید و بررسی قرار گیرد و برنامه های دیگر با صلاحدید معلم انجام می گیرد. ولی باید توجه داشت که کارهای قبل از شروع درس نباید زیاد طول بکشد زیرا طولانی شدن این مرحله از شور و شوق اولیه فراگیران می کاهد.
6- ارزشیابی تشخیصی:
پیش از آغاز درس جدید، معلم باید رفتار ورودی دانش آموزان را مشخص سازد. سیف(1385)، معتقد است که : رفتار ورودی بر آمادگی فرد برای یادگیری رفتاری تازه دلالت دارد. به سخن دیگر، آنچه کسی قبلاً یادگیرفته است یا آنچه برای شروع به یادگیری مطلبی تازه می بایست یادگرفته باشد، رفتار ورودی او نامیده می شود. معلم قبل از شروع درس جدید باید اطمینان حاصل کند که دانش آموزان مطالب درس قبل ، به خصوص مطالبی که دانستن آنها برای درس جدید پیش نیاز محسوب می شود را می دانند. به همین دلیل به هر طریق که لازم می داند از پیش دانسته های دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آورد. نوع ارزشیابی بستگی به نوع درس و هدفهای درسی می تواند از سئوال شفاهی تا آزمون کتبی متغیر باشد توجه به میزان اطلاعات قبلی دانش آموزان، از این بابت که سطح درس دادن براساس آن تنظیم شود، ضروری می باشد.
7- آماده سازی:
آماده سازی، فعالیتی است که معلم از طریق آن سعی می کند ارتباط معنی دار بین تجربیات قبلی و انتظارات و نیازهای شاگردان با هدف های آموزشی کلاس برقرار کند. معلم پیش از آنکه مطلب اصلی را به دانش آموزان ارایه دهد، باید ذهن و حواس آنها را برای آموختن درس جدید جلب نماید. به طور کلی، هدف از آماده سازی عبارت است از تمرکز بخشی حواس فراگیران، معرفی ضمنی غیرمستقیم موضوع درس به ایجاد علاقه و انگیزه و کنجکاوی در دانش آموزان برای یادگیری مطلب جدید.
معلمان مسئولان پدیدآوری موقعیت هایی هستند که در کارآموزان و دانش آموزان ایجاد انگیزه کنند و آنان باید موضوعات درس و سایر مواد آموزشی را به گونه ای آراسته و ترتیب دهند که نیازهای فراگیرندگان برآورده شود.
8- ارائه ی درس:
این قسمت اساس طرح درس را تشکیل می دهد و باید به کاملترین وجه تنظیم گردد. درس جدید باید بر پایه دانسته ها و تجارب قبلی دانش آموزان طراحی و ارایه گردد، بطوریکه ارتباط منطقی درس جدید با مرحله آماده سازی حفظ گردد. مطالب ارایه شده باید دارای پیوستگی و نظم منطقی باشد معلم باید فعالیت هایی را که به روش ها و فنون تدریس مربوط می شود در ارایه درس به اختصار مشخص نماید و تنها نام بردن از عنوان کلی روش ها و الگوهای تدریس کافی نیست، بلکه لازم است نوع فعالیت هایی را که معلم می خواهد در جریان ارایه انجام دهد در این قسمت قید نماید.
9- فعالیت های تکمیلی:
انتخاب روش برای انجام فعالیت های تکمیلی به موضوع و هدف درس بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر درسی که ارایه می شود به جمع بندی نیاز دارد معلم باید نوع آن را انتخاب کند، آیا جمع بندی را به طور شفاهی انجام می دهد و یا به صورتهای دیگر و غیره.
برخی از روش های متداول برای انجام فعالیت های تکمیلی عبارتند از: خلاصه نویسی روی تابلو(تخته سیاه)، یادداشت نکات درس توسط دانش آموزان، نمایش عروسکی و پوستر، ایفای نقش، سئوال شفاهی، مساله دادن – واحد کار( کارهای تحقیقی، پروژه ) و تکلیف شب.
چنانچه برای تکمیل درس تمرین لازم باشد باید نوع تمرین و چگونگی انجام آن در طرح درس مشخص گردد. مثلاً اگر قرار است دانش آموزان تمرینهای کتاب را انجام دهند، باید تمرینهای مورد نظر با ذکر صفحه در طرح درس قید گردد.
10- ارزشیابی تکوینی:
ارزشیابی تکوینی به معنای ارزشیابی در همه مراحل تهیه برنامه است. در سراسر فرایند تدوین برنامه باید انجام ارزیابی پرداخت و در هیچ شرایطی نباید ارزیابی را وانهاد. پس از پایان یافتن تدریس ، معلم از نتیجه ی کار خود و میزان آموخته های دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آورد. ارزشیابی تکوینی می تواند جزء فعالیت¬های تکمیلی نیز به حساب آید مانند بازدید دفترهای تمرین به منظور رفع اشکال های موجود ، جمع آوری پاسخ های دانش آموزان در مورد سئوال مطرح شده در کلاس، ثبت اشتباهات دانش آموزان در دفتر جبرانی و دقت در رفتارهایی که نشانه علاقه مندی و یا عدم علاقه دانش آموزان نسبت به درس نیز می تواند در ارزشیابی تکوینی قرار گیرد.

 

 

 

 ساختار و اجزا یا عناصر یک طرح درس ( روزانه ) به شرح زیر است:
مشخصات کلی طرح درس: کلاس : مدت: نام معلم:
موضوع:
دوره: شماره طرح درس: تاریخ:
هدفهای کلی، جزئی و رفتاری
(تحلیل آموزشی) دانش آموز در پایان این درس باید بتواند:


روش ها : رویکردها: تئوری ها:
حیطه های یادگیری شناختی
( دانستنی ها)
روانی- حرکتی مهارت ها
عاطفی نگرش ها
وسایل زمان
قبل از شروع درس
آماده سازی رئوس مطالب
فعالیتهای مربوط به روشها
ارایه درس جدید رئوس مطالب
فعالیت های
مربوط به روش ها
تکمیلی رئوس مطالب
فعالیت های مربوط
به روش ها
ارزشیابی ورودی
تشخیص
مرحله ای
پایانی

منابع
سیف، علی اکبر (1385)، روانشناسی پرورشی، تهران: انتشارات آگاه.
شعبانی، حسن (1391)، مهارت های آموزشی( روش ها و فنون تدریس)، تهران: سمت، جلد دوم.
صفوی، امان الله (1393)، کلیات روش ها و فنون تدریس(متن کامل)، تهران: نشر معاصر تنظیم و خلاصه
نوروزی، داریوش. رضوی، سید عباس(1392)، مبانی طراحی آموزشی، تهران: انتشارات سمت.

تربیت دینی دانش آموزان از طریق تلفیق هنر و بازی

مقدمه
امروزه با ظهور تلویزیون، کامپیوتر و سایر فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، کودکان و نوجوانان و حتی بسیاری از بزرگسالان استفاده از تخیل را متوقف کرده و بلکه قوای فکری و ذهنی بچه ها را دچار نوعی آشفتگی نموده است. وضعیت بحرانی مذکور زمانی اهمیت فراوان پیدا می کند که محتوای برنامه¬های رسانه های فوق روح و جسم بچه ها را هدف قرار داده و آنها را از مسیر صحیح تربیت، بخصوص تربیت اخلاقی و دینی گمراه سازد (بختیاری، 1388). از طرف دیگر، با توجه به واقعیت های موجود، امروزه تعليم و تربيت ديني در بسياري از مدارس کشور ما به صورت سطحي و زودگذر است و در ذهن و ضمير مخاطب جاي نمي گيرد. كلاس هاي ديني، آموزه هاي رفتاري را به عادات سلوكي تبديل نمي¬كنند. شيوه های مورد استفاده در بسياري از مدارس به گونه اي است كه نه آموزش ديني تا زمان اقناع فكري، و نه تربيت تا نيل به تثيبت قلبي و دروني سازي ادامه مي يابد. با اينكه دانش آموزان تا قبل از ورود به دانشگاه، سال ها با كلا س هاي ديني همراهند، اما متأسفانه اين جريان به دروني سازي ارزش ها و رفتارهاي ديني در آنها منجر نمي شود(ساجدی، 1384).
آموزش مفاهیم دینى نیز مانند هر علم دیگرى نیاز به شناسایى و به کارگیرى اصول و روش هاى صحیح، کارآمد و مؤثر دارد. بنابراین، همان گونه که شناخت خصوصیات و توانایى هاى کودکان در بهینه سازى آموزش مفاهیم دینى امرى مسلم است، شناخت اصول و روش هاى مربوط به آموزش مفاهیم دینى کودکان نیز ضرورت دارد. بدین ترتیب، اگر آموزش مفاهیم دینى دانش آموزان بدون توجه به اصول و روش¬هاى صحیح آموزشى انجام پذیرد، مصداق این سخن امام صادق علیه السلام خواهد بود که فرمودند: « کسى که بدون بصیرت دست به انجام کارى مى زند، مانند رونده در بیراهه اى است که هرچه سرعتش بیش تر باشد، از مقصد دورتر خواهد شد( احمدی، 1392).

تربیت دینی؛ تعاریف و روش¬ها
تربیت دینی در ادبیات رایج، اصطلاحاً به مفهوم جنبه¬ای از روند تعلیم و تربیت، ناظر به پرورش ابعاد شناختی، عاطفی و عملی متربّی از لحاظ التزام او به دین معین می¬باشد. تربیت دینی، عبارت است از: «¬آموزش منظم و برنامه ریزی شده، که هدف آن دستیابی فرد به اعتقاداتی در باره ی وجود خداوند، حقیقت جهان هستی، زندگی و ارتباط انسان با پروردگارش و دیگر انسان¬هایی است که در جامعه با آن¬ها زندگی می¬کند بلکه ارتباط با همه¬ی آحاد بشر است» (قاسم¬پور دهاقانی و جعفری، 1388). از نظر باقری(1380¬:7)، تربیت دینی به مفهوم رشد و تقویت عقاید دینی، حالات و عواطف مذهبی و تعهد به مناسک و آداب دینی برای تحقق شخصیتی متدین می¬باشد. صادق¬زاده قمصری(1380¬:211) عنوان می کند که تربیت دینی را می¬توان فرایندی دانست که ضمن آن تلاش می¬شود تا با بهره گیری از آموزه¬های دینی، زمینه¬ای فراهم شود که متربی در جهت رشد و شکوفایی استعدادهای فطری و دینی گام بر دارد.
بنابر تعاریف فوق، می¬توان گقت روند تربیت دینی، ابتدا به صورت شناختی است، سپس نگرش¬ها و گرایش¬ها را تحت تأثیر قرار می¬دهد و آن گاه خود را در رفتار نشان می¬دهد. تربیت دینی دارای ابعاد اساسی شناختی، عاطفی و حرکتی است(عجم و سعیدی رضوانی، 1392، نقل از شاهی،1393). بُعد شناختی، شامل هدفهایی است که دانش، فهم و مهارت های تفکر را مورد بررسی قرار می¬دهد و به فعالیت هایی مانند دانستن، شناختن، فهمیدن، اندیشیدن و استدلال کردن مربوط می شود. مؤلفه عاطفی نیز شامل احساس، انگیزش، نگرش قدردانی و ارزش گذاری است. بعد حرکتی، به مهارت هایی مروط میشود که با اعمال ارادی و هدفدار انسان سر و کار دارد (سیف،1380¬:105-99). تربیت دینی، در بُعد شناختی به دانش آموزان کمک می کند تا از دین و اصول و مبانی آن، درک درست و صحیحی به دست آورند. بُعد عاطفی نیز باید بتواند احساس های دانش آموزان را نسبت به جهان، آفریدگار و علت اصلی هستی برانگیزاند و آن¬ها را تقویت نماید. هر کدام از این حیطه¬ها نیازمند روش¬ها و شیوه¬های خاص تربیتی هستند. مسیر تربیت دینی باید از راه¬های مختلف به فراگیرندگان کمک نماید تا از شناخت و اعتقادات خود برای انجام وظایف فردی و اجتماعی خویش کمک بگیرند و رفتارهای مناسب را بروز بدهند(عجم و سعیدی رضوانی، 1392).
اما آنچه در آموزش و یادگیری مطالب به فراگیران مهم و اساسی تلقی می¬شود، بعد از اهداف و محتوا، روش و یا شیوه¬ی آموزش و تدریس است. آموزش مفاهیم دینى نیز مانند هر علم دیگرى نیاز به شناسایى و به کارگیرى اصول و روش هاى صحیح، کارآمد و مؤثر دارد. بنابراین، همان گونه که شناخت خصوصیات و توانایى هاى کودکان در بهینه سازى آموزش مفاهیم دینى امرى مسلم است، شناخت اصول و روش هاى مربوط به آموزش مفاهیم دینى کودکان نیز ضرورت دارد.(احمدی، 1392، 48).
مقصود از روش های آموزش مفاهیم دینی به کودکان، شیوه ها، فنون و دستورالعمل های جزئی است که هدف ها و اصول آموزش مفاهیم دینی را به ثمر می رساند و به آن ها عینیت می بخشد. در واقع، بخش کاربردی فرایند آموزش مفاهیم دینی، شیوه¬ها و روش¬های آن است. به عبارتی، مهم¬ترین و دشوارترین مرحله از فرایند آموزش، تعیین و تشخیص روش های آموزش مفاهیم دینی و استفاده و به کارگیری صحیح و مناسب آن، به ویژه برای کودکان می باشد.(رحیم زاده، 1393).
يكي از ضرورت ها در شيوه¬ی آموزش دينی، به كارگيري ابزارهاي هنري است كه وجودش كارساز و فقدانش كارسوز است؛ در صورت مطلوب بودن شرایط از نظر زمان و مکان و بهره-برداری اصولی از وسایل آموزشی، به نظر می رسد که ادغام هنر در برنامه های جاری آموزشی در تمام دوره های آموزشی و همه¬ی دانش¬آموزان از جمله، دانش¬آموزان دوره¬ی ابتدایی و یادگیری مفاهیم دینی، بتواند به یادگیری موثر بیانجامد و موجبات پیشرفت تحصیلی آن ها را فراهم آورد. از طرفی، پژوهشگران معتقدند که برای ایجاد رغبت و انگیزش یادگیری، باید آموزش در فضای مناسب با امکانات مطلوب و مرتبط با نیاز فراگیران ارایه شود(عبدالهی، 1387).
شاید بتوان گفت که قلبِ عملکرد معلم در رابطه با یادگیری خلاق، شیوه¬های تدریس مناسب اوست. مناسب¬ترین و مؤثرترین روش برای رشد و شکوفایی یادگیری و تفکر خلاق کودکان، روش¬های تدریس فعال و اکتشافی است(سام خانیان،¬1384).
از جمله شیوه¬های تدریس فعال و بسیار مفید در دوره¬ی ابتدایی، بازی¬های آموزشی است؛ بازی آموزشی فعالیتی است که با همکاری یا رقابت تصمیم گیرندگانی که در پی دستیابی به هدف¬ها یا موقعیت¬های چالش برانگیز تحت قوانین ویژه¬ای هستند، انجام می¬شود و منظور از آن تسهیل فرایند یادگیری به منظور دستیابی به اهداف پیش بینی شده در برنامه های درسی می باشد ( اخواست،¬1388).
در موقعیت تدریس سنتی، معلم موضوعات درسی را که در شکل برنامه درسی تنظیم کرده است برای کلاس شرح می¬دهد، کلاس در یک زمان مشخص تشکیل می¬شود و تا مدت زمان مشخصی که از قبل تعیین شده ادامه پیدا می¬کند. روش تدریس از نوع چهره به چهره و تقریباً ثابت است. در روش سنتی موضوع درس از طرف معلم با توجه به برنامه¬ای که کتاب درسی قبلاً آن را تعیین کرده است، به طور یکسان به همه کلاس ارائه می¬شود. شاگردان که پشت سر هم نشسته¬اند به توضیحات معلم گوش می¬دهند، تکلیف و دستوردهی بعدی هم از سوی معلم معین می¬شود. هدف غایی و نتیجه آموزش برای خود دانش¬آموز هم روشن نیست و یادگیری بر احساس نیاز دانش¬آموز متکی نمی¬باشد(نیساری،1381).
با تمامی تلاش¬هایی که آموزش و پرورش برای بهبود وضعیت آموزشی درس¬ها انجام داده است، باز هم وضعیت آموزش در دوره¬ی ابتدایی و نمرات دانش¬آموزان در دروس مطلوب نبوده است و از طرف دیگر هدف¬های پرورشی نیز برآورده نمی¬شود. از این روست که پژوهشگران همواره به دنبال یافتن پاسخی برای پر کردن خلاء¬های یادگیری، رفع مشکلات و کمبودهای ناشی از نقص در فرایند تدریس و یادگیری بوده¬اند. در واقع، آن¬ها به دنبال راه¬هایی بوده¬اند که تمرینات روزمره، خسته¬کننده و کسالت¬آور را به تجربیات یادگیری تعاملی و لذّت¬بخش برای دانش¬آموزان تغییر دهند به صورتی که دانش¬آموزان مبانی اساسی و لازم و مفاهیم را درک کنند. در واقع، امروزه نیاز به روش¬های نوین تدریس با توجه به پیشرفت روزافزون علم و فن¬آوری حس می¬شود، چرا که باید به دنبال روش¬های تدریسی بود تا بتوان دانش¬آموزان را از حفظ طوطی¬وار به سوی یادگیری سوق داد. استفاده از روش¬های فعال تدریس، از روش¬هایی است که کمک شایانی به دانش آموزان و معلمان می کند. روش¬های فعال تدریس روش¬هایی هستند که از یک سو فعالیت¬های ذهنی دانش¬آموزان را در زمینه نیازهای عمومی برمی¬انگیزاند و از سوی دیگر علاوه بر فراهم کردن شرایط گوناگون، یادگیری را از طریق ترغیب و تحریک دانش¬آموزان در آنان ایجاد نموده و تمام پیام¬های تربیتی و آموزشی را متناسب با کانون رغبت و علاقه کودکان منتقل نمود؛ چرا که اصولاً هیچ تغییری در رفتار یادگیرنده رخ نمی¬دهد، مگر این که از میل درونی و رغبت طبیعی آنان سرچشمه گرفته باشد(کریمی،¬1383:¬6).